Per 1 januari 2026 handhaaft de Belastingdienst de Wet DBA volledig op schijnzelfstandigheid bij opdrachtgevers, met naheffingen tot 5 jaar terug en vergrijpboetes bij opzet, terwijl verzuimboetes nog tot 2027 zijn uitgesteld. Dit artikel maakt onderdeel uit van de complete gids voor het opstellen van een opdrachtovereenkomst.
Wat verandert er in 2026?
Per 1 januari 2026 zijn er vier concrete wijzigingen in de handhaving van de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (Wet DBA) ten opzichte van eerdere jaren. Het algemene handhavingsmoratorium dat sinds 2016 gold, is op 1 januari 2025 al opgeheven; in 2026 wordt het volle handhavingsregime van kracht.
- Actief toezicht via bedrijfsbezoeken: de Belastingdienst voert structureel onderzoeken uit bij opdrachtgevers met grote zzp-pools, niet meer alleen op klacht.
- Naheffingen loonheffing en premies werknemersverzekeringen: tot 5 jaar terug, maar nooit eerder dan 1 januari 2025.
- Verzuimboetes blijven uitgesteld in 2026: de zogenoemde "zachte landing" is verlengd voor onbedoelde schijnzelfstandigheid. Voor 2027 worden ook verzuimboetes verwacht.
- Vergrijpboetes bij opzet of grove schuld: 25% tot 100% van de naheffing, ook in 2026 al van toepassing.
De Belastingdienst beoordeelt arbeidsrelaties op de drie criteria uit artikel 7:610 BW: gezagsverhouding, persoonlijke arbeid en loonbetaling. Geen van deze criteria is nieuw, maar de feitelijke handhaving is dat wel.
Wat is de achtergrond van deze handhaving?
De Wet DBA werd in 2016 ingevoerd als opvolger van de VAR (Verklaring Arbeidsrelatie). Het doel: schijnzelfstandigheid voorkomen — situaties waarin een werker formeel zzp'er is maar feitelijk werknemer. De wet werkte met goedgekeurde modelovereenkomsten die vooraf fiscale zekerheid boden. Tegelijk kondigde de overheid een handhavingsmoratorium af: behalve in evidente kwaadwillende gevallen werd niet gehandhaafd.
Dat moratorium hield acht jaar stand. Onderzoek wees uit dat het aantal schijnzelfstandigen daardoor groeide: tussen de 100.000 en 250.000 werkers werkten formeel als zzp'er terwijl ze feitelijk in dienstbetrekking opereerden. Dit kostte de schatkist jaarlijks honderden miljoenen aan misgelopen premies en belasting.
Per 6 september 2024 stopte de Belastingdienst met het beoordelen van nieuwe modelovereenkomsten — bestaande goedgekeurde modelovereenkomsten blijven geldig tot 31 december 2029 (zie ook Modelovereenkomst Belastingdienst). Per 1 januari 2025 verviel het handhavingsmoratorium volledig. Naheffingen kunnen vanaf die datum worden opgelegd, mét terugwerkende kracht tot 1 januari 2025 maar niet verder. In 2026 begint de actieve toezichtsfase met zachte landing op verzuimboetes.
Wie wordt geraakt door de handhaving?
De Wet DBA-handhaving raakt drie hoofdgroepen, elk met eigen risico's en actiepunten. Niet elke zzp-relatie is even kwetsbaar — het risicoprofiel hangt af van de feitelijke werkrelatie.
Hoog-risico: opdrachtgevers met langdurige zzp-relaties
- Opdrachtgevers waar één zzp'er meer dan 12 maanden werkt zonder andere klanten.
- Sectoren met traditioneel veel zzp-inhuur: IT, zorg (uitzondering huisartsen tot 30 sept 2026), bouw, onderwijs.
- Bedrijven met zzp-pools die feitelijk vaste werkroosters draaien.
Midden-risico: opdrachtgevers met projectmatige zzp-inhuur
- Bedrijven die zzp'ers inschakelen voor afgebakende projecten met duidelijke resultaatverplichting.
- Korte opdrachten (minder dan 6 maanden) waarbij de zzp'er meerdere klanten heeft.
- Risico beperkt zich vooral tot incidentele controles bij audit.
Laag-risico: zzp'ers zelf met meerdere opdrachtgevers
- Zzp'ers met 5+ klanten per jaar en eigen ondernemingsrisico.
- Werker bepaalt eigen werktijden, werkplek en werkwijze.
- Toch attent zijn op uurtarief: bij tarieven rond €38 of lager geldt sinds 2026 een wettelijk vermoeden van werknemerschap.
Wat moet je nu doen als opdrachtgever?
Vijf concrete actiepunten voor opdrachtgevers in 2026 om naheffingen en vergrijpboetes te voorkomen. Deze stappen zijn aan te bevelen om voor het tweede kwartaal van 2026 af te ronden, zodat eventuele aanpassingen vóór een Belastingdienst-bezoek zijn doorgevoerd.
- Inventariseer alle zzp-relaties: maak een lijst met opdrachtnemer, contractduur, uurtarief, aantal andere klanten van de zzp'er, en aanwezigheid gezagsverhouding. Dit is jouw risicokaart.
- Toets met de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie: per zzp-relatie vul je de online vragenlijst van de Belastingdienst in. Bewaar de uitkomst als bewijsstuk van zorgvuldigheid.
- Herzie hoog-risico-contracten: voor relaties langer dan 12 maanden of met sterke gezagsverhouding, kies tussen vier routes: aanpassen tot duidelijke opdracht (geen gezag, vervangbaar), omzetten naar dienstverband, beëindigen, of doorzetten via een payroll-/detachering-constructie.
- Documenteer beleid en intentie: leg in een interne notitie vast hoe je beoordeelt of een relatie zzp of dienst is, en welke maatregelen je neemt om schijnzelfstandigheid te voorkomen. Bij vergrijpboete-discussie helpt dit aan te tonen dat geen sprake is van opzet.
- Train HR en inkoopafdeling: zorg dat collega's die zzp'ers contracteren de drie criteria kennen en weten waarop te letten. Één HR-medewerker die instructies geeft alsof de zzp'er een werknemer is, kan een hele relatie kantelen naar dienstbetrekking.
Wat zijn de financiële gevolgen bij herclassificatie?
Bij herclassificatie als dienstbetrekking volgt een keten van financiële consequenties die de oorspronkelijke besparing van zzp-inzet ruim overtreft. De impact wordt zwaar onderschat door opdrachtgevers die nooit een Belastingdienst-controle hebben meegemaakt.
Voor een typische case — één zzp'er, 30 uur per week, €60 uurtarief, 12 maanden werkrelatie, herclassificatie als dienstbetrekking — komt de naheffing op:
- Loonheffing: gemiddeld 37-50% van het bruto-equivalent — bij dit voorbeeld circa €34.000 per jaar.
- Werknemerspremies: WW, WIA, ZW samen ongeveer 25% van het brutoloon — circa €23.000 per jaar.
- Bij 2 jaar terugwerkende kracht (max in 2026 = 1 jaar tot 2025): totale naheffing rond €57.000-€114.000 voor één zzp'er.
- Vergrijpboete bij opzet of grove schuld: 25-100% van de naheffing, dus +€14.000 tot +€114.000.
- Werknemersrechten met terugwerkende kracht: vakantiegeld, eventueel transitievergoeding bij latere ontslag, achterstallige CAO-rechten.
De directe besparing van zzp-inhuur (geen werkgeverslasten, flexibele inzet) is rond 25-30% van het bruto-equivalent. Één herclassificatie wist die besparing voor meerdere jaren uit en kan in extreme gevallen het bedrijf in liquiditeitsproblemen brengen.
Wat verandert er na 2026?
De Wet DBA blijft niet ongewijzigd. Twee ontwikkelingen staan op de planning voor 2027 en daarna:
- Verzuimboetes komen waarschijnlijk in 2027: de zachte landing wordt elk jaar opnieuw gewogen. Voor 2027 wordt verwacht dat ook verzuimboetes voor onbedoelde schijnzelfstandigheid kunnen worden opgelegd.
- Wet VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties): een nieuwe wet die de Wet DBA vervangt of aanvult, met onder meer een wettelijk vermoeden van werknemerschap bij uurtarieven onder ongeveer €38. Inwerkingtreding nog onzeker; wetsvoorstel ligt bij de Tweede Kamer.
Voor opdrachtgevers betekent dit: het beleid dat je nu inricht voor 2026, zal in 2027-2028 verder worden aangescherpt. Investeer dus niet alleen in 2026-compliance, maar bouw een proces dat zich aanpast aan jaarlijkse verandering.
Wanneer schakel je een jurist in?
Voor reguliere zzp-relaties met duidelijke scope volstaat een aangepaste opdrachtovereenkomst (Lawsy genereert deze met up-to-date Wet DBA-bewustzijn). Voor de volgende situaties is jurist-input wel waardevol:
- Een lopende Belastingdienst-controle of correspondentie over schijnzelfstandigheid.
- Hoog-risico-relaties (12+ maanden bij één opdrachtgever, of zorg/IT-detachering).
- Bij twijfel over of te kiezen voor herstructurering naar dienstverband, payroll of detachering.
- Internationale opdrachten waarbij andere fiscale stelsels in spel komen.
Let op: Dit artikel geeft algemene informatie over de Wet DBA-handhaving in 2026 en is geen juridisch advies. Voor jouw specifieke situatie laat je het document reviewen door een aangesloten jurist via lawsy.nl.